Warto wiedzieć - grypa


Grypa jest ostrą choroba zakaźną układu oddechowego wywołaną wirusem grypy. Wirus grypy przenosi się pomiędzy ludźmi drogą kropelkową (na przykład podczas kichania), a czasami także przez kontakt ze skażoną wirusem powierzchnią. Wirusy grypy atakują komórki nabłonka dróg oddechowych, w których namnażają się. W konsekwencji powodują martwicę tychże komórek, co z kolei otwiera drogę patogenom bakteryjnym.

Największa ilość zachorowań występuje podczas sezonowych epidemii, powodując ostre objawy uniemożliwiające pracę osobom czynnym zawodowo. Epidemie grypy powodują znaczne koszty społeczne i niekiedy mają zasięg kontynentalny lub światowy, dlatego grypa wymaga globalnej koordynacji epidemiologicznej.

Wyróżnia się typy wirusów grypy: A, B, C i D. Ponadto typ A dzieli się na podtypy A/H1N1/, A/H3N2/, A/H2N2/ i inne podtypy.

W większości przypadków zachorowanie na grypę powoduje obłożną chorobę, u części chorych mogą występować powikłania i zdarzają się też zgony, szczególnie u dzieci, osób starszych, a zwłaszcza tych obciążonych dodatkowo zaawansowanymi chorobami "współistniejącymi".

Grypa jest chorobą wirusową:
  • grypa sezonowa — występuje co roku i wywołują ją wirusy występujące u ludzi,
  • grypa pandemiczna — nie zależy od pory roku i jest efektem jakiejś znacznej mutacji wirusa (np. świńska grypa, ptasia grypa).
Wirus grypy:
  • szybko się zmienia,
  • szybko się namnaża w organizmie,
  • łatwo się nim zarazić.
Najskuteczniejszym sposobem ochrony przed grypą oraz jej ciężkimi powikłaniami są coroczne szczepienia. Szczepienia są szczególnie ważne dla kobiet planujących ciążę, a także będących w ciąży, niezależnie od wieku ciąży.
Szczepienie ma również kluczowe znaczenie dla dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat, osób starszych cierpiących na choroby przewlekłe oraz pracowników ochrony zdrowia.
Pamiętaj, szczepionka przeciw grypie nie może wywołać grypy. Bolesność i obrzęk w miejscu podania szczepionki oraz krótkotrwała gorączka jest naturalną reakcją na szczepienie i na ogół trwa dzień lub dwa.

Częste mycie rąk chroni nas przed wieloma chorobami również przed grypą. Czyste ręce to łatwy sposób na utrzymanie zdrowia całej rodziny. Regularnie myj ręce mydłem pod bieżącą wodą i osusz je dokładnie ręcznikiem jednorazowego użytku. W sytuacji gdy mydło i woda nie są łatwo dostępne możesz również użyć preparatu do mycia rąk na bazie alkoholu.

  • Unikaj dotykania swoich oczu, nosa i ust. 
  • Wirus grypy wnika do naszego organizmu przez błony śluzowe nosa, ust, oczu.
  • Nie możesz kontrolować wszystkiego, co wdychasz, ale możesz zmniejszyć ryzyko infekcji, trzymając ręce z dala od twarzy. Jeśli musisz dotknąć oczu, nosa lub ust, zrób to czystą chusteczką lub najpierw umyj ręce.
  • Unikaj przebywania w pobliżu chorych osób

Grypa jest chorobą zakaźną. Wirus grypy łatwo rozprzestrzenia się w zatłoczonych miejscach, takich jak środki transportu publicznego, szkoły i domy opieki oraz podczas wydarzeń publicznych. Gdy zarażona osoba kaszle lub kicha, krople zawierające wirusa mogą rozprzestrzeniać się nawet na jeden metr i zarażać innych, którzy je wdychają. Jeśli nie czujesz się dobrze, zostań w domu i skorzystaj z teleporady medycznej. Jeśli chorujesz na grypę, przebywanie w otoczeniu innych osób naraża je na zakażenie wirusem. Dotyczy to szczególnie osób z chorobami przewlekłymi, takimi jak: choroby nowotworowe, choroby układu krążenia czy AIDS. Szybkie odizolowanie osoby chorej na grypę może zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa grypy i uratować życie innym.

Powodem ciężkiego przebiegu grypy jest zaostrzenie chorób przewlekłych już istniejących lub wystąpienie nowej choroby, wielonarządowe powikłania pogrypowe mogące prowadzić do stałego inwalidztwa lub zakończyć się zgonem.

Najczęstsze powikłania pogrypowe:

  • ze strony układu oddechowego:
    • grypowe zapalenie płuc i oskrzeli,
    • wtórne bakteryjne zapalenie płuc, 
    • zapalenie oskrzelików szczególnie u niemowląt i u dzieci,
    • np. zakażenie, pneumokokowe, meningokokowe, zaostrzenie astmy.
  • ze strony układu nerwowego (poprzeczne zapalenie rdzenia, zapalenie mózgu, opon mózgowych),
  • ze strony innych układów: zapalenie ucha środkowego (zwłaszcza u dzieci), zapalenie mięśnia serca i osierdzia, zaostrzenie istniejących chorób przewlekłych (np. zastoinowej niewydolności serca), drgawki gorączkowe, zespół wstrząsu toksycznego, zespół Rey`a, zapalenie mięśni i mioglobinuria mogąca prowadzić do niewydolności nerek, możliwość częstszego występowania schizofrenii w przypadku zakażenia wewnątrzmacicznego w czasie ciąży, zakażenia meningokokowe).
Powikłania pogrypowe mogą wystąpić u każdego, niezależnie od wieku i stanu zdrowia. Ryzyko powikłań jest szczególnie wysokie w następujących grupach:
  • osoby po przeszczepach,
  • osoby starsze,
  • chorzy na astmę i inne przewlekłe schorzenia układu oddechowego,
  • osoby z chorobami serca i układu krążenia,
  • osoby z chorobami nerek,
  • osoby o obniżonej odporności (np. zakażeni HIV).

Każdego roku pojawiają się szczepionki przeciw grypie o zaktualizowanym składzie, ponieważ wirus grypy charakteryzuje się wysoką zmiennością. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) 4-walentne szczepionki przeciw grypie, które są produkowane z wykorzystaniem wirusów grypy namnażanych na zarodkach jaj kurzych, w sezonie epidemicznym 2020/2021 powinny zawierać antygeny szczepów spokrewnionych ze

szczepami:

  • A/Guangdong-Maonan/SWL1536/2019 (H1N1)pdm09
  • A/Hong Kong/2671/2019 (H3N2)
  •  B/Washington/02/2019 (linia Victoria)
  •  B/Phuket/3073/2013 (linia Yamagata)

Źródła:
    Recommended composition of influenza virus vaccines for use in the 2020 – 2021 northern hemisphere influenza season. WHO. 28 February 2020.
    Amended EU recommendations for the seasonal influenza vaccine composition for the season 2020/2021. BWP Ad hoc Influenza Working Group. EMA. 08.05.2020.

W sezonie 2020/2021 w Polsce dostępne są następujące szczepionki przeciw grypie:
  • Influvac Tetra – szczepionka przeciw grypie, inaktywowana, podjednostkowa zawierająca oczyszczone antygeny powierzchniowe 4 wirusów grypy przygotowana w postaci zawiesiny do wstrzykiwań domięśniowo lub podskórnie, dawka: 0,5 ml. Szczepionka Influvac Tetra należy do grupy szczepionek podjednostkowych III generacji jest przygotowywana w taki sposób, że w procesie wytwarzania stosowane są dodatkowe etapy oczyszczania, w stosunku do etapów procesu wytwarzania szczepionki typu rozszczepiony wirion. W efekcie produkt końcowy szczepionki zawiera dwa oczyszczone antygeny hemaglutyninę (HA) i neuraminidazę (NA) o zachowanych właściwościach antygenowych. Influvac Tetra – Charakterystyka Produktu Leczniczego . Sezon 2020/2021.
  • Vaxigrip Tetra – szczepionka przeciw grypie inaktywowana, zawierająca jako antygeny rozszczepiony wirion uzyskany z 4 wirusów grypy, przygotowana w postaci zawiesiny do wstrzykiwań domięśniowo lub podskórnie, dawka: 0,5 ml. Szczepionka ta należy do grupy szczepionek inaktywowanych II generacji, zawiera rozszczepiony wirion wirusa grypy, jest przygotowywana z inaktywowanych cząstek wirusa grypy (wirusy są rozbijane i oczyszczane w celu usunięcia białek pochodzenia nie wirusowego). VaxigripTetra. Charakterystyka Produktu Leczniczego. Sezon 2020/2021.
  • Fluarix Tetra – szczepionka przeciw grypie inaktywowana, zawierająca jako antygeny rozszczepiony wirion uzyskany z 4 wirusów grypy, przygotowana w postaci zawiesiny do wstrzykiwań domięśniowo lub podskórnie, dawka: 0,5 ml. Szczepionka ta należy do grupy szczepionek inaktywowanych II generacji, zawiera rozszczepiony wirion wirusa grypy, jest przygotowywana z inaktywowanych cząstek wirusa grypy (wirusy są rozbijane i oczyszczane w celu usunięcia białek pochodzenia nie wirusowego). Fluarix Tetra. Charakterystyka Produktu Leczniczego.
  • Fluenz Tetra – szczepionka przeciw grypie żywa. Antygenami są atenuowane (osłabione) wirusy grypy wielokrotnie pasażowane w ten sposób, aby rozmnażały się tylko w niższej temperaturze około 25°C (cold-adapted), co powoduje, że replikują się w jamie nosowej, a nie replikują w płucach; przygotowana do podawania donosowo; dawka 0,2 ml (po 0,1 ml do każdej dziurki nosa). Fluenz Tetra. Charakterystyka Produktu Leczniczego. Sezon 2020/2021.
    Ostatnia aktualizacja PZH: 31 sierpnia 2020
 
 

Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 września 2020 r.

  • Poz. 1070 - Vaxigrip Tetra 50%   (22,88 zł- koszt pacjenta)
    Czynne uodpornienie osób powyżej 65 roku życia w zapobieganiu grypie wywołanej przez dwa podtypy wirusa grypy A oraz dwa typy wirusa grypy B, które zawarte są w szczepionce.
    Pacjenci powyżej 75 rż- szczepionka na liście S, refundowana w 100%.
  • Poz. 3717 - Fluenz Tetra - szczepionka w postaci aerozolu do nosa 50% ( 47,87 zł-koszt pacjenta).
    Zapobieganie grypie u dzieci w wieku od ukończonego 24 miesiąca życia do ukończonego 60 miesiąca życia.
  • Poz. 4146 - Influvac Tetra  refundacja 50% ( 24,95 zł-koszt pacjenta).
    Profilaktyka grypy u osób w wieku od 18. roku życia do 65. roku życia o zwiększonym ryzyku wystąpienia powikłań pogrypowych tj.:
    1) po transplantacji narządów,
    2) chorujących na niewydolność układu oddechowego, astmę oskrzelową, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, niewydolność układu krążenia, chorobę wieńcową, niewydolność nerek, nawracający zespół nerczycowy, choroby wątroby, choroby metaboliczne (w tym cukrzycę), choroby neurologiczne i neurorozwojowe,
    3) w stanach obniżonej odporności (w tym po przeszczepie tkanek i chorujących na nowotwory układu krwiotwórczego) oraz u kobiet w ciąży.

Szczepionki przeciwko grypie sezonowej:

  • Seniorzy 75+ Vaxigrip Tetra - bezpłatnie
  • 50% odpłatności:
    Vaxigrip Tetra (szczepionka inaktywowana) dla osób powyżej 65. roku życia
    Fluenz Tetra (szczepionka donosowa, „żywa” atenuowana) dla dzieci od ukończenia 24. mż. do ukończenia 60. mż.
    Influvac Tetra (szczepionka inaktywowana) dla osób w wieku od 18. do 65. roku życia należących do grup ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań grypy: po przeszczepieniu narządów, z niewydolnością układu oddechowego, astmą POChP, niewydolnością układu krążenia, chorobą wieńcową, niewydolnością nerek, nawracającym zespołem nerczycowym, chorobami wątroby, metabolicznymi (w tym cukrzycą), neurologicznymi i neurorozwojowymi, z niedoborami odporności (w tym chorującym na nowotwory układu krwiotwórczego) oraz dla kobiet w ciąży.

12 sierpnia 2020 roku Główny Inspektor Sanitarny opublikował swoją rekomendację dotyczącą szczepień przeciwko grypie.
Zgodnie z zapowiedziami medycznych środowisk naukowych, jesień 2020 może być tym czasem, kiedy, jako kraj, będziemy musieli się zmierzyć z II falą epidemii COVID-19. O tej porze roku odnotowywana jest również zwiększona liczba zakażeń i zachorowań na grypę. Czasowe nałożenie się zakażeń i zachorowań na ww. jednostki chorobowe, będzie stanowiło istotne wyzwanie dla ochrony zdrowia. Przemawia za tym chociażby podobieństwo objawów chorobowych, a w związku z tym konieczność precyzyjnej diagnostyki, co jest warunkiem niezbędnym dla późniejszego doboru metod leczenia, a w konsekwencji powodzenia procesu terapeutycznego.
O ile w przypadku SARS-CoV-2, środowiska naukowe są nadal na etapie poszukiwań skutecznych metod profilaktyki, o tyle w przypadku grypy, istnieje dostępna, skuteczna szczepionka, która w obecnej sytuacji epidemiologicznej jest prawdziwym darem.
Jako Główny Inspektor Sanitarny i Konsultant Krajowy w dziedzinie Zdrowia Publicznego gorąco zachęcam do szczepienia się przeciw grypie, zwłaszcza w czasie pandemii. Szczepienia na grypę są uznaną i rekomendowaną przez autorytety naukowe metodą profilaktyki i w istotny sposób zmniejszają ryzyko hospitalizacji i zgonu z powodu grypy. Z danych naukowych wynika, że osoby, które się zaszczepią, mogą być bardziej odporne na zakażenie SARS-CoV-2 jesienią i zimą, kiedy może nas czekać druga fala epidemii. Natomiast zakażenie wirusem grypy może zwiększać ryzyko infekcji koronawirusem.
Szczepienia chronią nas i nasze rodziny. Pamiętajmy jednak, że szczepimy się także dla innych, stąd potrzeba, aby z tej formy profilaktyki korzystali Ci, którzy mają częsty kontakt z innymi tj. lekarze, pielęgniarki, nauczyciele, czy funkcjonariusze Policji. Od każdego z Państwa, od każdej pojedynczej osoby, która wzmocni swoją odporność poprzez szczepienia, w jakiejś mierze zależy zdrowie nas wszystkich. Jeśli Państwo będziecie „bezpieczni”, bezpieczne będzie również Wasze otoczenie.